ALL THE EMPTY ROOMS: KÍ ỨC SỐNG TRONG KHOẢNG TRỐNG CĂN PHÒNG
- ĐHKHXH&NV HN CLB Điện Ảnh
- May 12
- 7 min read
Sau một vụ xả súng trường học, mớ bòng bong hỗn loạn của suy nghĩ, cảm xúc và sự kiện sẽ thành hình. Tin tức thời sự rúng động xã hội, hành động anh hùng và tội ác, tiếng nói oán than lẫn giọt nước mắt tiếc thương đều cùng hiện diện, cùng kêu gọi công chúng chú ý đến. Vậy người đưa tin, người đang cố gắng tìm ra một mạch truyện “có lý” từ đám mây thông tin hỗn độn, họ chọn chú tâm đến điều gì? Trong All the Empty Rooms, phóng viên Steve Hartman đã đưa ra đáp án của riêng mình cho câu hỏi ấy. Không bàn luận về những ảnh hưởng xã hội liên quan đến nạn xả súng trường học (vốn là công việc của ông hơn hai mươi năm qua), vào lần “đưa tin” này, Steve Hartman tập trung vào nạn nhân, hay chính xác hơn là hình bóng của các nạn nhân trong kí ức của từng gia đình. Người xem được đưa tới những căn phòng riêng nay đã vắng bóng chủ nhân, cùng người dẫn chuyện ghép lại từng mảnh kí ức về những nạn nhân trẻ tuổi, và cùng cảm nhận khoảng trống lớn lao mà một con người nhỏ bé có thể để lại.
Với tinh thần như vậy, All the Empty Rooms nhìn lại những gì thế giới đã mất đi khi không còn những đứa trẻ như Dominic Blackwell, Hallie Scruggs, Jackie Cazares hay Gracie Muehlberger, đồng thời khám phá kí ức, tổn thương, băn khoăn và hy vọng của cả người được phỏng vấn lẫn người đi phỏng vấn. Từ đó, những vấn đề như quá trình duy trì và chuyển hóa nỗi đau, thái độ của mỗi công dân với vấn nạn xả súng trường học, và tính đúng đắn của hành động ghi lại nỗi đau cũng được gợi ra, và sẽ trở thành chủ đề bàn luận trong bài viết lần này.
Bảo tàng kí ức và khao khát chạm vào một người không còn ở đó
Khi theo máy quay bước vào phòng, dù là phòng của đứa trẻ nào trong bộ phim, ta đều có cảm tưởng thời gian ở đó đã đóng băng. Quần áo thay ra chưa hề giặt, đèn gắn tường bật lên chưa bao giờ tắt, những tấm đệm phẳng phiu, những giá sách không bám bụi, dường như tất cả đang kẹt trong một hồi ức. Những căn phòng đã trở thành bảo tàng kí ức: tập hợp hiện vật về sự hiện diện của một con người được lau chùi, dọn dẹp, bảo quản kiên trì và cẩn thận. Giống như người thời sau cố gắng giữ gìn những di sản lịch sử chưa bị thời gian cuốn đi mất, những bậc cha mẹ cũng đang duy trì những mảnh ghép còn sót lại của người con đã thực sự bị cuốn đi. Họ vào phòng của đứa con đã mất và hồi tưởng, khóc thương, hoặc tìm kiếm sự hiện diện qua những đồ vật, âm thanh hay mùi hương. Những bảo tàng đóng băng trong thời gian có thể đang liên tục nhắc lại nỗi đau, nhưng kí ức cần phải sống, và người ở lại cần điều gì đó ở lại để không cảm thấy hẫng hụt.
All the Empty Rooms đã chạm vào một góc khuất của nỗi đau: mất mát đột ngột gợi ra những mong mỏi nhức nhối và bản năng, với mục đích duy nhất là níu kéo người đã mất “ở lại”. Muốn được thấy, muốn được ôm, muốn được chạm vào thân mình bé nhỏ, cảm nhận chỏm tóc đầy mồ hôi sau khi chạy nhảy, ngửi được mùi và nghe thấy tiếng, nỗi đau làm tất cả các giác quan đòi hỏi được cảm thấy sự hiện diện cũ. Những video tự quay, ảnh chụp, poster dự án bài tập, con gấu bông vô tình ghi lại giọng nói, quần áo, đệm giường, ngay cả không khí trong phòng cũng được huy động đến để bù đắp sự “thiếu” mà mỗi người cảm nhận được. Tất cả đều là những kênh liên lạc, kết nối giữa người đã rời xa trần thế và người vẫn còn sống, giữa người đã không còn khả năng thay đổi và người sẽ tận mắt thấy mọi đổi thay đến với “di sản” họ đang cố hết sức giữ gìn.
Lo âu và hy vọng
Ẩn sau nỗ lực bảo vệ sự hiện diện còn sót lại ấy là nỗi bất an. Điều này không chỉ đúng với những phụ huynh được mời chia sẻ, mà còn là tâm sự của những người thực hiện dự án. Không nói quá khi cho rằng, nỗi lo là động lực trực tiếp cho quá trình chia sẻ và lưu giữ thông tin về nạn nhân, và lo âu chính là “mạch ngầm” xuyên suốt All the Empty Rooms.
Nỗi lo đến từ cả hai phía. Về phía phụ huynh, dù cho họ nghĩ “con tôi còn sống chừng nào chúng tôi còn nhớ đến nó”, nhưng họ vẫn lo lắng về một tương lai xa xăm mà vô định. Mọi chuyện rồi sẽ ra sao? Những vật dụng cá nhân mà các bậc cha mẹ hết lòng gìn giữ, chúng sẽ đi về đâu? Và lấy gì đảm bảo rằng chính họ sẽ chẳng đổi thay, sẽ phong kín được kí ức của mình mãi mãi? Về phía Steve Hartman, người dẫn chuyện, ông cũng trải qua một khoảng thời gian dài lo lắng và hối tiếc. Những bản tin về xả súng trường học đã không nhìn vào vấn đề theo cách ông mong muốn. Người dân Mỹ không dám nhìn quá lâu vào khoảng trống mà nạn nhân để lại, họ muốn nghe Steve Hartman nói về những hành động anh hùng, những nghĩa cử cao đẹp, sự đoàn kết mà học sinh và giáo viên có được khi có vụ xả súng, nói cách khác, những tín hiệu tích cực để công chúng còn niềm tin vào đồng loại của mình. "Tìm góc nhìn tích cực về một vụ xả súng, thật trớ trêu”. Steve Hartman lo rằng công chúng Mỹ đang làm quen quá nhanh với một bi kịch người ta không nên thấy quen thuộc, lo rằng nạn nhân sẽ bị quên lãng trong dòng thông tin bất tận nói về thủ phạm, về các vấn đề xã hội liên quan. Và trong từng nỗi lo riêng ấy là nỗi lo chung về tương lai của chính họ và những người thân còn sống. Tất cả những nhân vật xuất hiện trong phim tài liệu đều đang sống tại Mỹ, nơi các vụ xả súng tăng lên theo từng năm. Phóng viên Steve Hartman và nhiếp ảnh gia Lou Bopp rời nhà, chào tạm biệt gia đình mỗi ngày trong tâm trạng "không thể biết điều gì sẽ xảy ra”. Không ai thực sự đứng ngoài bi kịch. "Tại sao chúng ta phải lo nghĩ về vấn nạn xả súng cơ chứ, thật khó tin.” Thật khó tin, nhưng mỗi ngày mới đến vẫn là một lần nỗi lo mơ hồ "có thể sẽ có chuyện không hay xảy ra” nổi lên trong tâm trí mỗi người.
Nhưng nếu tất cả mọi người đều đã tuyệt vọng, chắc hẳn dự án này sẽ chẳng thể hoàn thành. Sẽ không ai muốn chia sẻ câu chuyện của người thân với thế giới, không ai khởi xướng dự án, và vì thế mà không có cả bộ phim tài liệu này. Bản thân sự tồn tại của All the Empty Rooms đã là một ánh sáng hy vọng. Hy vọng khán giả có thể cùng nhìn thẳng vào sự thật đau đớn. Hy vọng rằng công chúng hiểu được sức nặng của những vụ xả súng. Hy vọng vào tình thương, sự đoàn kết và lương tri. Hy vọng vào tương lai tốt đẹp hơn, dù ngày mai của các nhân vật vẫn tồn tại trong một thế giới đầy biến động.
Thể loại phim tài liệu và giải Oscar cho Phim tài liệu ngắn xuất sắc nhất
Như phóng viên Steve Hartman nói về tinh thần của dự án ông thực hiện: "Chúng tôi để những bức ảnh chúng tôi chụp kể lại câu chuyện cần kể”, bộ phim rất ít nhạc, chủ yếu là những khung hình và lời chia sẻ của nhân vật. Dàn dựng cũng là "tái hiện”, ngoài ra ít diễn thêm cảnh mới. Tính chất chân thực ấy là thế mạnh của thể loại phim tài liệu, một thể loại phù hợp để kể những câu chuyện có thật, và gắn kết cảm xúc người xem với những thông tin có thể là khô khan, khó chịu hay gây sốc khi ở định dạng khác. Chọn cách tiếp cận nhân vật là chọn một điểm nhìn, chọn một định dạng kể chuyện. Chuyển góc nhìn về phòng riêng của những đứa trẻ, từ đó, có thể được ví như chuyển từ góc rộng sang quay cận, từ những máy quay đưa tin lia liên tục đến những tấm ảnh tĩnh, được chụp sau khi cân nhắc kĩ lưỡng. Và với nhân vật là những con người thật, yêu cầu “cân nhắc kĩ lưỡng” khi làm phim càng trở nên quan trọng. Điện ảnh khó có thể chạm vào nỗi đau ngoài đời thực mà không gây ra vài lần nhói buốt, nhưng khi tác phẩm là nỗ lực kể chuyện đến từ cả hai bên (người làm phim và người chia sẻ câu chuyện), mỗi thước phim có thể trở thành niềm an ủi, nghĩa cử sẻ chia, hoặc giúp ích phần nào cho những người liên quan, hay nói cách khác, tất cả chúng ta.
Lựa chọn một đề tài gai góc như vấn nạn xả súng ở Hoa Kỳ, All the Empty Room đã nhìn thẳng vào những niềm riêng mà công chúng ít khi thấy được, hoặc ít khi dám thấy. Giải thưởng Oscar cho phim tài liệu ngắn là sự ghi nhận của Viện Hàn lâm dành cho sự "nhìn lại” của nhà làm phim về nước Mỹ, và về những khoảng trống mà bạo lực để lại trong mỗi cộng đồng.
Người viết: Khánh Linh
Nguồn ảnh:
Ảnh 1: Matthew Carey (2026). "Oscar-Shortlisted ‘All The Empty Rooms’ Shows The Spaces Left Behind By School Shootings". Deadline. Truy cập tại: https://www.houstonpublicmedia.org/articles/arts-culture/2026/03/16/546112/uvalde-mother-speaks-at-oscars-after-all-the-empty-rooms-wins-best-documentary-short/
Ảnh 2: "All The Empty Rooms". The Collaborative. Truy cập tại: https://www.thefilmcollaborative.org/films/alltheemptyrooms
Ảnh 3: Houston Public Media (2026). "Uvalde mother speaks at Oscars after ‘All the Empty Rooms’ wins Best Documentary Short". Truy cập tại: https://www.houstonpublicmedia.org/articles/arts-culture/2026/03/16/546112/uvalde-mother-speaks-at-oscars-after-all-the-empty-rooms-wins-best-documentary-short/
Comments