LỊCH SỬ ĐIỆN ẢNH HOLLYWOOD – NHỮNG THĂNG TRẦM

Hollywood, một biểu tượng tiêu biểu cho giấc mơ Mỹ của hàng ngàn người, một miền đất hứa với những kẻ khao khát chinh phục nghệ thuật. Trước khi những điều này thành sự thật, Hollywood vốn là vùng đất nằm trên dãy núi Santa Monica được Harvey Henderson Wilcox xây dựng và phát triển thành một khu dành riêng cho những tầng lớp phương Tây giàu có để tránh đi cái lạnh giá của mùa đông. Những năm sau đó, khu dân cư này ngày càng phát triển và dần trở nên sầm uất, thịnh vượng.

Năm 1913, đạo diễn Cécil B DeMille, cha đẻ của điện ảnh Hoa Kỳ, đã thực hiện cuốn phim dài tập đầu tiên tại một kho chứa rơm ở Hollywood. Nơi này chính là phim trường đầu tiên của nền điện ảnh Mỹ đang chờ ngày vươn mình mạnh mẽ mà sau này chính là bảo tàng Hollywood Studio Museum. “Năm 1914, cuộc đại chiến đã huy động tất cả phương tiện sản xuất của châu Âu: Đàn ông, đàn bà, nhà máy, phương tiện giao thông và cả các phương tiện truyền thông. Báo chí, nhiếp ảnh và điện ảnh nhảy vào cuộc. Cùng thời điểm đó, tại Hoa Kỳ xuất hiện một trào lưu mới. Các nhà điện ảnh, tới khi đó vẫn chủ yếu tập trung ở bờ đông nước Mỹ, chuyển sang California để hưởng ánh mặt trời gần như quanh năm bên bờ Tây”[1]. Chính vì chiến tranh, những bộ phim của châu Âu vốn thường được chiếu ở Mỹ giờ đây đã buộc phải ngừng hoạt động. Từ đó, hoạt động sản xuất phim tại Mỹ được đẩy nhanh để đáp ứng được nhu cầu của công chúng đồng thời để thu một lợi to lớn trong việc xuất phim sang châu Âu. Nhiều phòng thu và các xưởng sản xuất phim tăng lên chóng mặt chính là nền tảng cho một thời đại hoàng kim của Hollywood sau này. Có thể nói, thông qua Thế chiến thứ I, Hollywood đã nắm lấy cơ hội để trở thành kinh đô điện ảnh hàng đầu của thế giới.

Đạo diễn Cécil B DeMille

Những năm 1900, khi vùng đất Hollywood ngày càng thu hút được nhiều người, một số người nhập cư Do Thái bắt đầu tìm kiếm những cơ hội việc làm tại nơi đây. Những rạp chiếu (nickelodeon do giá niêm yết là 5 xu) được lớp người này đưa vào kinh doanh với công việc chính là chiếu những bộ phim ngắn. Một số nhân vật nổi bật như Carl Laemmle, Louis B. Mayer và Warner Brothers đã sáng lập những phòng thu phim chuyên nghiệp, một loại hình doanh nghiệp mới ở Hollywood. Những năm sau Thế chiến thứ I, nhiều nhà làm phim nổi tiếng từ châu Âu đã tìm đến vùng đất hào nhoáng này, trong đó có Afred Hitchcock, Fritz Lang và Jean Renoir. “Hollywood đạt đỉnh cao vào giữa những năm 1940, có khoảng 400 bộ phim được thu mỗi năm cho hơn 90 triệu khán giả Mỹ xem mỗi tuần.”[2]

Thời đại Hoàng kim của Hollywood, hay còn được biết đến như thời kỳ chủ nghĩa cổ điển Hollywood (Classical Hollywood cinema) diễn ra trong vòng 58 năm với sự bắt đầu bằng bộ phim Birth of a Nation năm 1915 và kết thúc với bộ phim Cleopatra năm 1963. Thời kỳ này đã có những dấu mốc vô cùng quan trọng với lịch sử phim điện ảnh Hoa Kỳ nói riêng và với điện ảnh thế giới nói chung. Một số cột mốc nổi bật có thể điểm lại như sau: công việc làm phim được chia theo từng bộ phận (đạo diễn, biên kịch, nhà sản xuất…), hệ thống các hãng sản xuất phim được sát nhập theo chiều dọc, bộ phim màu đầu tiên (The Gulf Between, 1917), dòng phim hoạt hình được tiêu chuẩn hóa và giải thưởng điện ảnh danh giá nhất hiện nay, giải Oscars. Cách triển khai một bộ phim cũng rành mạch và gãy gọn hơn với những góc quay khác nhau để thể hiện hành động của nhân vật, cách thiết kế bối cảnh cũng có sự thoát ly với những quy luật trước đó. “Cách dựng một không gian cơ bản này tương phản đáng kể đối với phương pháp đang được dùng ở châu Âu trong cùng thời gian đó”[3]. Một số bộ phim khác thuộc thời đại Hoàng kim mà hiện vẫn còn được coi là những tác phẩm kinh điển của thế giới như: Snow White and the Seven Dwarfs (1937), The Wizard of Oz (1939), Citizen Kane (1941), Casablanca (1942).

Errol Flynn, Jack Warner, Ann Warner, Lili Damita và Marlene Dietrich tại một buổi tiệc vào năm 1938

Theo Audrey W. – trợ lý tổng biên tập của nhà xuất bản Arcadia, hai nguyên nhân chính dẫn đến việc lụi tàn của thời đại Hoàng kim ở Hollywood bao gồm: Luật chống độc quyền và sự phát minh của vô tuyến truyền hình (TV). Trước khi vô tuyến truyền hình được phát minh, công chúng, đặc biệt là tầng lớp bình dân, chỉ có thể thưởng thức những bộ phim được chiếu trong các rạp chiếu bóng hay tại những buổi chiếu công cộng. Nhưng với sự xuất hiện của TV, việc thưởng thức những thước phim giờ đây đã dịch chuyển về chính ngôi nhà của người dân, từ đó thói quen ra rạp chiếu phim và chi tiền để xem một bộ phim hiếm dần. Đồng thời với việc Bộ tự pháp Hoa Kỳ ban hành Luật chống độc quyền bắt đầu từ năm 1938, các hãng phim ở Hollywood buộc phải giảm bớt số lượng nhân viên hoặc điều chỉnh lại hợp đồng lao động với mức lương thấp hơn. Điều đó đã dẫn đến việc ngày càng ít phim được phát hành hơn. Để rồi ta chứng kiến sự suy tàn của một thời đại đầy đặc biệt đã từng nhuốm màu hào nhoáng trong quá khứ.

Sự phát minh ra vô tuyến truyền hình (TV)

Từ thời điểm đó đến hiện nay, tuy Hollywood không chứng kiến một thời kỳ đỉnh cao như thời đại Hoàng kim, song Hollywood vẫn là cái nôi điện ảnh của thế giới, vẫn là một hình mẫu để bất kì nhà làm phim nào trên thế giới hướng tới. Với sức phổ biến của nó, ta không ngạc nhiên khi những bộ phim của Mỹ lại có sức ành hưởng đến phần còn lại của thế giới như vậy.

[1] Florent Gaillard: Los Angeles : Đất lành cho những người đi tiên phong của điện ảnh Mỹ, RFI. [2] Tu Vo: Lịch sử kinh đô điện ảnh – Hollywood, trang web Làm phim quảng cáo. [3] Thompson, Kristin; Bordwell, David: Lịch sử điện ảnh dẫn luận tập 1, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.118.