Mank – Nỗi cô đơn giữa chốn Hollywood phồn vinh

• Quốc gia: Hoa Kì

• Đạo diễn: David Fincher

• Thể loại: Chính kịch, hài

• Thời lượng: 131 phút

• Diễn viên: Gary Oldman, Amanda Seyfried, Lily Collins, Tuppence Middleton, …

Citizen Kane là một trong những bộ phim kinh điển của nền điện ảnh Hollywood dù chỉ nhận được một giải Oscar trên tổng số tám đề cử. Và Herman J. Mankiewicz, Orson Welles chính là hai cái tên được xướng danh cho giải Oscar “Kịch bản gốc xuất sắc nhất”. Tuy nhiên, sau thời khắc Citizen Kane được trao giải đã có không ít những tranh cãi nổ ra xoay quanh vấn đề ai thực sự là người thai nghén và chấp bút cho kịch bản gốc của tuyệt tác kinh điển này. Và David Fincher đã tái hiện lại quá trình sáng tạo của nhà biên kịch Herman J. Mankiewicz thông qua Mank. Với phông màu đen trắng và âm nhạc gợi lên sự hoài cổ, bộ phim như một chuyến phiêu lưu tới quá khứ khi mà Mank phải gấp rút hoàn thành kịch bản với thời hạn 90 ngày cộng thêm bao khó khăn chồng chất cả về thể chất lẫn tinh thần.

Một đế chế nhuốm màu sắc chính trị.

Bối cảnh chính của Mank đưa người xem đến với một Hollywood của giai đoạn 1930s, 1940s, thời kì được đánh giá là thịnh vượng nhất. Nhưng phía sau sự thịnh vượng ấy, là quá trình lao động vì nghệ thuật của các nhà làm phim, đạo diễn, nhà biên kịch bao gồm cả Mankiewicz. Người xem sẽ phải thăm dò và chìm đắm theo những dòng hồi tưởng hỗn độn, với những sự kiện gần như không có mối liên kết ngoại trừ sự xuất hiện của nhân vật trung tâm – Mankiewicz.

Dưới góc nhìn của Mank, đó là một Hollywood hào hoa nhưng đầy giả dối. Những bữa tiệc xa hoa, những phi vụ cá cược với số tiền lên đến 10.000 USD, và những bức màn chính trị chỉ người trong cuộc mới biết đến dần được hé lộ bằng những sự kiện được tái hiện bằng cấu trúc phi tuyến tính. Qua mối quan hệ với nhiều nhân vật quyền lực trong giới Hollywood, điển hình như ông trùm truyền thông Willie Hearst, những người đứng đầu hãng MGM, … Mank không đơn thuần đi tìm cảm hứng cho tác phẩm của mình mà còn được chứng kiến về một thế giới chính trị đằng sau ánh đèn sân khấu. Điện ảnh không còn chỉ mang tính nghệ thuật hay giải trí đơn thuần mà nhằm phục vụ cho việc bầu cử giữa hai nhân vật thuộc hai đảng phái khác nhau, Frank Merriam đến từ Đảng Cộng hòa và Upton Sinclair đến từ đảng Bolshevik.

(Một cuộc trò chuyện giữa những người quyền lực có ảnh hưởng đến Hollywood)

Vì là một trong những người lên tiếng ủng hộ phe xã hội chủ nghĩa đồng thời từ chối đóng góp vào quỹ chống Sinclair của MGM, Mank dần bị tẩy chay tại Hollywood. Hài hước thay, người giúp đỡ Mank cùng với người vợ Sara “tội nghiệp” của ông lúc này lại chính là “bố già” William Randolph Hearst, thuộc phe đối đầu với Orson Welles – người mà Mank hiện đang hậu thuẫn. Đỉnh điểm giữa mâu thuẫn trong giới làm phim với chính trị là sự tranh cãi giữa Mank và Irving Thahlberg của MGM.

“Ông có thể khiến thế giới thề rằng King Kong cao 10 tầng và Mary Pickford còn trinh đến năm 40 tuổi. Nhưng ông không thể thuyết phục những cử tri chết đói rằng một người phản đảng là mối đe dọa cho mọi thứ mà người California trân trọng? Ông chả cố gắng chút nào.”

Câu nói của Mank vô tình trở nên phản tác dụng và MGM đã tận dụng cơ hội này để tạo nên một đoạn tin tức giả phỏng vấn các “cử tri” tung hô Frank Merriam và phản đối Sinclair, dẫn đến sự thua cuộc sau cùng của đại diện đến từ đảng Bolshevik. Shelly Metcalf, một người bạn của Mank kiêm đạo diễn cho đoạn tin tức giả đã chìm trong cảm giác tội lỗi và cuối cùng quyết định tự sát.

(Shelly Metcalf trong cuộc nói chuyện cuối cùng với Mank)

Trải qua những biến cố sâu sắc, người nghệ sĩ tài hoa dần trở nên thay đổi và có xu hướng khép kín lòng mình hơn. Đó là những gì người xem được chứng kiến tại bối cảnh đầu phim, Mank gặp tai nạn ô tô khi đang trong quá trình hoàn thiện Citizen Kane và gần như phải nằm liệt trên giường, mọi công việc phụ thuộc vào người trợ lí Rita Alexander (Lily Collis thủ vai).

Nỗi cô đơn cùng cực ẩn sâu sau sự bất cần đời.

Trước khi bị tẩy chay do công khai ủng hộ phe cánh tả, Mank đã từng là người có tiếng trong giới biên kịch. Việc nhận lời cộng tác với Orson Welles đã gây ra một áp lực không nhỏ với Mank. Theo lời người em trai Josepth, Mank như đang lao vào một trò mạo hiểm khi hậu thuẫn cho người đối đầu với William Randolph Hearst - ông trùm ngành truyền thông của Mỹ lúc bấy giờ. Nằm một chỗ, phải hoàn thành kịch bản trong vòng 90 ngày cùng với sức ép từ hãng phim và đồng nghiệp đã khiến ông dần lộ rõ bản chất là một người nghiện rượu cùng với những lời nói khó nghe dành cho người trợ lí Rita. Nhưng rượu hay sự cáu kính chỉ là cách Mank che giấu cho nỗi cô đơn đang ẩn bên trong mình. Ông gửi gắm cô đơn, mệt mỏi vào những chai Scotch, thứ mà Mank nghĩ có thể giúp bản thân có được giấc ngủ ngon.

“Tôi phát ngấy và mệt mỏi khi tối nào cũng kết thúc với cảm giác như bất thình lình ăn một búa vào đầu.”

(Sự mệt mỏi của Mank khi phải gấp rút viết kịch bản trong 90 ngày)

Bằng những góc quay bó hẹp, dường như những câu thoại hài hước trong bộ phim cũng không thể giảm bớt đi phần nào sự nặng nề trong tâm lí nhân vật. Điểm sáng trong quãng thời gian khó khăn này của Mank có lẽ là khi ông gặp lại người bạn tâm giao của mình, đồng thời cũng là một minh tinh “hạng B”, Marion Davies. Thực tế, Davies là người tình của Willie, và mục đích cô gặp Mank là để cầu xin đóng bộ phim ông đang viết, như một cách để giúp đỡ cho Willie trong thời điểm sa cơ lỡ vận. Điều này rất mâu thuẫn với việc mà Mank đang làm, nhưng ông không từ chối. Hay trong một buổi tiệc, bất chấp tin đồn nhân vật nữ chính Susan Alexander Kane được viết dựa theo nguyên mẫu từ bản thân mình thì Davies vẫn tỏ lòng ủng hộ người bạn của cô. Đây là một tình bạn hoàn toàn trong sáng mà không dính dáng đến Hollywood hay vấn đề chính trị.

(Cuộc trò chuyện giữa Mank và người bạn tâm giao - Davies)

Cuối phim, bí ẩn về cuộc chiến tác quyền kéo dài suốt hàng chục năm qua về kịch bản Citizen Kane dần được hé mở, nhưng đó không còn là vấn đề quan trọng nữa. Giữa Orson Welles và Herman J. Mankiewicz nảy sinh mâu thuẫn, đến mức cả hai người đều không có mặt trong lễ trao giải Oscar và kết phim đôi bên đều dùng những lời lẽ thậm tệ để đả kích lẫn nhau.

Đây không hẳn là một bộ phim dễ cảm nhận, với tuyến nhân vật phụ đa dạng và kha khá lời thoại sẽ khiến người xem phải cực kì tập trung mới có thể hiểu hết những gì David Fincher muốn truyền tải. Tuy nhiên, Mank hiện đang ẵm cho mình 10 đề cử giải Oscar và cũng đang nhận được nhiều phản hồi tích cực từ giới phê bình.

Xian Li