NOMADLAND: BÊN RÌA NỖI ĐAU

Quốc gia: Mỹ

Thể loại: Tâm lý

Đạo diễn: Chloé Zhao

Thời lượng: 117 phút

Diễn viên: Frances McDormand, David Strathairn, Linda May, Bob Wells

"Nomadland" đã giành chiến thắng ngoạn mục tại hạng mục Best Picture tại Oscar lần thứ 93. Bộ phim được hoàn thành vào năm 2019, trước khi đại dịch COVID-19 nổ ra, để rồi tình cờ thay, triết lý của phim lại hợp với năm 2020 đến lạ. Và có lẽ nhiều năm sau nữa, câu chuyện của những con người mang đầy tổn thương tìm thấy khả năng chữa lành ở bên rìa nỗi đau, vẫn sẽ còn nguyên ý nghĩa với mỗi chúng ta. .

Năm 2008, cuộc khủng hoảng kinh tế đã để lại nhiều hậu quả trong lòng nước Mỹ: hàng loạt công ty phải đóng cửa, nhiều người ở tầng lớp trung lưu trở xuống bị mất việc làm, thậm chí trở thành người vô gia cư chỉ sau một đêm. "Nomadland" đặt bối cảnh vào 3 năm sau đó, khi những dư chấn từ cuộc khủng hoảng vẫn chưa lắng xuống. Fern ( Frances McDormand ) là một trong những nạn nhân của những rúng động ấy. Empire, cộng đồng nơi Fern đã sống hàng chục năm, biến mất khỏi bản đồ sau khi doanh nghiệp quản lý thị trấn này phải đóng cửa. Những bi kịch cứ thế chồng lên nhau: sự ra đi đột ngột của người chồng, ngôi nhà cũng không còn, Fern giờ đây chẳng còn gì ngoài những kỉ niệm, một chiếc xe van và nỗi đau đớn vì mất mát. Người phụ nữ trung niên ấy quyết định gói ghém đồ đạc, chuyển lên chiếc xe van và bắt đầu cuộc sống rong ruổi trên những cung đường..

Người ta gọi Fern là "nomad" - danh từ chỉ những người không sống trong các ngôi nhà cố định. Được chuyển thể từ cuốn sách cùng tên của Jessica Bruder, "Nomadland" dõi theo hành trình Fern học cách trở thành một "nomad". Cô đi dọc khắp các vùng của nước Mỹ, làm đủ mọi công việc để kiếm sống và gặp nhiều người bạn mới, đồng thời tập quen với cuộc sống trong chiếc xe van cùng nỗi cô đơn luôn song hành.

NHỮNG KẺ BÊN RÌA XÃ HỘI

Trong "Nomadland", bên cạnh những diễn viên gạo cội như Frances McDormand, David Strathairn, phim sử dụng chính những người nomad ngoài đời thật vốn đã xuất hiện trong cuốn sách của Jessica Bruder. Đạo diễn Chloe Zhao giữ nguyên tên và câu chuyện của các nhân vật để cuộc đời của những kẻ lãng du ấy được hiện lên chân thực nhất.

Giống như Fern, đa phần nomad là những người bị đẩy ra đường và phải chấp nhận sống trên những chiếc xe chật chội, thiếu tiện nghi. Họ vẫn sống, vẫn lao động giữa cuộc sống hiện đại, nhưng đồng thời, họ chỉ nằm ở phía bên rìa xã hội khi phải tự lo cho sự sống chết của mình. Giấc mơ Mỹ, ước ao về cuộc sống đủ đầy là quá xa vời với những nomad. Một bữa cơm đủ ăn, một mái nhà để ở, giờ đây là giấc mơ Mỹ mới đối với họ. Thế nhưng, bên cạnh đó, có những người lựa chọn trở thành nomad để chữa lành những tổn thương bên trong mình. Ta bắt gặp trong phim một cựu chiến binh chiến tranh Việt Nam mắc chứng PTSD đi tìm bình yên bên ngoài thiên nhiên, hay một người phụ nữ chẳng thiếu thốn thứ gì nhưng vẫn quyết định chuyển lên xe van để thực sự được "sống" lần đầu tiên trong đời. Trở thành một nomad và bắt đầu sống phiêu bạt vừa là một hành trình, vừa là nơi chốn hội ngộ những người muốn đang cố gắng hàn gắn những chấn thương và tìm về phần bình yên nhất bên trong mình.

THẾ GIỚI ĐẦY BẤT AN..

Khác với một "Parasite" đi giễu nhại và phê phán trực tiếp vào sự phân biệt giàu nghèo và guồng quay đầy tính bất công của hệ thống kinh tế, "Nomadland" mặc dù vẫn lựa chọn những nhân vật là nạn nhân trực tiếp của guồng quay ấy, nhưng bộ phim lại chọn góc nhìn và cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Những người nomad nhận thức được vòng xoáy đảo điên của xã hội tư bản. Tuy nhiên, bộ phim chẳng có một khoảnh khắc tức giận, cũng không có những cố gắng chống lại những bất công luôn nhăm nhe đẩy con người ta vào đường cùng. Fern và những người bạn của cô chỉ ngồi xuống, kể cho nhau nghe những câu chuyện bên đống lửa, hoặc cùng nhau khiêu vũ theo điệu nhạc, hay đọc những vẫn thơ và nhớ lại những kỉ ức đẹp trong cuộc đời mỗi người.

Thế nhưng, "Nomadland" không tô hồng cuộc sống của những người nomad. Dù với bất cứ ai thì việc sống một mình trên xe van không hề dễ dàng. Con người đã luôn sống trong một xã hội phụ thuộc lẫn nhau, mỗi cá nhân đóng một vai trò riêng để khi kết hợp lại, thế giới sẽ vận hành theo cách hoàn hảo nhất. Bởi vậy, khi quyết định trở thành nomad, đồng nghĩa với việc con người sẽ phải tự mình làm mọi việc mà không còn sự phụ thuộc nào. Fern phải học cách thay lốp xe và tự chăm sóc cho "ngôi nhà" của mình. Mùa đông đến, cô cũng phải đi về phía nam như những con chim yến tìm nơi tránh rét. Thế giới của Fern và những người nomad giờ đây là nơi thiên nhiên hoang dã và khắc nghiệt.

THIÊN NHIÊN LUÔN SONG HÀNH

Một trong những cảnh đẹp nhất phim

Ngôn ngữ điện ảnh tuyệt đẹp trong "Nomadland" biến thiên nhiên trở thành một nhân vật của phim. Một trong những cảnh quay ấn tượng nhất của phim là một phân đoạn kéo dài gần 2 phút khi Fern đang đi dạo trong ánh hoàng hôn. Máy quay chuyển động bên cạnh Fern, lúc thì từ phía sau, lúc lại song song cùng nhân vật. Đạo diễn Chloe Zhao chỉ sử dụng ánh sáng tự nhiên trong phân cảnh này. Góc quay đối diện mặt trời tạo cảm giác như bầu trời cũng đang dõi theo bước chân Fern, giúp cô không còn lẻ loi trong khung hình nữa. Đặc biệt, quay phim cũng rất chú trọng sử dụng không gian âm để tạo ra sự đối lập giữa nhân vật và thiên nhiên rộng lớn xung quanh. Có khi, khung cảnh như càng tô đậm thêm vẻ cô đơn của nhân vật, cũng có khi, thiên nhiên rộng lớn lại như ôm chầm lấy Fern. Lúc này, sự đối lập lại khiến chúng ta cảm tưởng nhân vật tưởng như được thuộc về với thế giới rộng lớn, không còn sự cô đơn nữa.

Mặt trời luôn song hành cùng nhân vật

KHI ĐƯỢC SỐNG ĐÃ LÀ HẠNH PHÚC

Một trong những điều kì diệu nhất trong mỗi con người là cách chúng ta luôn tập quen với những hoàn cảnh mới và sống qua những bất hạnh mà ta từng nghĩ sẽ không thể nào vượt qua nổi. Linda May, nhân vật xuất hiện trong cả cuốn sách lẫn phim "Nomadland" tâm sự:

"Năm 2008, tôi tưởng như đã chạm đáy. Tôi nghĩ đến việc tự sát. Thế nhưng khi tôi quay sang hai chú cún, tôi nhận ra mình không thể làm thế với chúng. Và tôi chợt hiểu, mình cũng không thể làm thế với bản thân."

"Nomadland" bắt được trọn vẹn với những điều kì diệu nhất trong tâm hồn người. Đó là lòng ham sống vượt lên trên những thời điểm khó khăn nhất. Fern lặng lẽ đi qua từng nỗi đau của sự mất mát. Cô không tìm kiếm lời giải của chúng, thậm chí Fern gìn giữ cả những tan vỡ cùng những kỉ niệm đẹp và tiếp tục đi tiếp cuộc hành trình lãng du cùng với nỗi cô đơn song hành. Bộ phim cũng kì lạ thay, kể những cuộc đời thật bất hạnh, nhưng lại cho ta thấy được sống, được thở, được là một phần của thế giới đã là điều hạnh phúc lớn lao đến thế nào.

Đức Minh.