Tại sao cần phân tích, nghiên cứu điện ảnh?

Điện ảnh là một loại hình nghệ thuật ra đời muộn so với các loại hình nghệ thuật khác, nhưng đã, đang và sẽ chiếm một vị trí vô cùng quan trọng trong đời sống hàng ngày và góp phần làm nên thế giới của chúng ta. Điện ảnh vừa là một loại hình nghệ thuật, là hiện tượng văn hóa, là phương tiện giải trí, cũng có thể là phương tiện tuyên truyền. Chính vì thế, tìm hiểu, phân tích và nghiên cứu điện ảnh là một xu thế cần thiết và thời sự.

Thứ nhất, với sự phát triển của các thành tựu khoa học công nghệ, sự dân chủ hóa đời sống xã hội, sự tiếp cận của con người với điện ảnh ngày càng tăng lên, mở rộng và dễ dàng hơn bao giờ hết. Điện ảnh góp phần kiến tạo nên hiện thực xã hội của con người hiện đại và người ta cần phải được chuẩn bị kinh nghiệm để "sống cùng" với nó. Việc “chung sống” với điện ảnh còn trở nên quan trọng hơn nữa khi mà sự “cộng sinh” giữa điện ảnh và những hình thái sinh hoạt xã hội đã trở nên hết sức phổ biến và sâu sắc. Một bộ phim “bom tấn” không đơn thuần chỉ là một sản phẩm giải trí. Nó là một diễn ngôn mang theo trong đó những thông điệp đa dạng về chính trị, văn hóa, đạo đức…mà nếu không có một ý thức xã hội một cách đầy đủ, người tiếp nhận/ tiêu thụ sản phẩm đó sẽ bị chế ngự, “xã hội hóa” (theo hình dung của xã hội học nhận thức) một cách vô thức mà không có sự chủ động.

Thứ hai, trước đây sức mạnh nghệ thuật của điện ảnh đã được biết tới và xem trọng. Nhưng ngày nay, cùng với sự phát triển của các lý thuyết về nghệ thuật và truyền thông của nghiên cứu nghệ thuật, mỹ học,…việc sử dụng điện ảnh để phục vụ cho các chức năng phi nghệ thuật (chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo,…) trở nên tinh vi hơn rất nhiều. Điều này yêu cầu người tiếp nhận các sản phẩm điện ảnh cần phải được trang bị kiến thức, kĩ năng để tạo lập được thái độ phù hợp và khả năng tiếp nhận một cách chủ động các sản phẩm điện ảnh tràn ngập trong đời sống đương đại.

Thứ ba, chúng ta đã thừa nhận các nền “công nghiệp điện ảnh” và “thị trường điện ảnh” là thừa nhận tính chất hàng hóa và khả năng sản sinh ra giá trị thặng dư của các sản phẩm điện ảnh. Một bộ phim không chỉ là những giá trị tinh thần trừu tượng mà có thể quy đổi thành giá trị trao đổi tính bằng tiền tệ và có khả năng tạo nên thặng dư. Một diễn viên không chỉ mang tới sự ảnh hưởng phong cách hay thái độ sống mà còn tạo nên giá trị thương hiệu cá nhân tính bằng tiền tệ và giá trị thặng dư. Thừa nhận tính hàng hóa của điện ảnh cũng có nghĩa là chấp nhận tính độc lập tương đối của điện ảnh (như một loại hình văn hóa nghệ thuật) tuân theo những quy luật của thị trường. Thừa nhận ngành công nghiệp điện ảnh là đồng thời chấp nhận rằng đời sống điện ảnh tương đồng với nền sản xuất. Trên một tổng thể, có thể hình dung đó là một cấu trúc với hai cực lớn: Người sản xuất điện ảnh (các công ty sản xuất/kinh doanh điện ảnh, các nghệ sĩ) – Người tiêu thụ điện ảnh (công chúng tiếp nhận/ tiêu thụ các sản phẩm điện ảnh). Tất nhiên, cấu trúc đó ngày càng trở nên phức tạp hơn với những thay đổi, biến chuyển liên tục. Hoạt động nghệ thuật nói chung đã tiến tới một hình thái tổ chức tinh tế, phức tạp và chuyên nghiệp hóa hơn với mục tiêu là tăng sức sản xuất và tạo nên giá trị thặng dư cho người nghệ sĩ và những tác nhân tham gia vào nền sản xuất. Bản thân đời sống điện ảnh cũng không ngoại lệ.

Hollywood – nền công nghiệp điện ảnh quốc gia lâu đời nhất trên thế giới

Là một cá nhân, muốn hay không muốn, chủ động hay thụ động, các hiện tượng điện ảnh hoặc có liên quan đến điện ảnh (một bộ phim, một diễn viên, chuyện hậu trường…) vẫn hàng ngày, hàng giờ tác động đến chúng ta. Với tư cách là người chịu tác động, chúng ta cần phải có kiến thức để có thể ứng xử/xử lý được loại thông tin đặc thù được tạo lập nên từ một thứ ngôn ngữ khác với ngôn ngữ thường nhật.

Là một cá nhân thưởng ngoạn điện ảnh, một nhu cầu tất yếu là bàn luận, đánh giá làm sâu sắc thêm cảm nhận của chúng ta về điện ảnh. Dẫu không phải là một nhà phê bình chuyên nghiệp, chúng ta vẫn có nhu cầu suy nghĩ, bàn luận về bộ phim mà chúng ta vừa xem theo ngôn ngữ và đánh giá cảm tính của chúng ta. Bên cạnh đó, ta cũng có nhu cầu theo dõi sự đánh giá, phê bình của những người chuyên nghiệp để có thể hiểu sâu hơn, cảm nhận sâu hơn về tác phẩm chúng ta vừa tiếp nhận; hoặc mở ra những phát hiện mới về ý nghĩa và giá trị của tác phẩm đó.

Từ các điểm chính nói trên có thể thấy rằng trong xã hội hiện đại, con người cần phân tích, nghiên cứu điện ảnh với những kiến thức mang tính định hướng để có thể hiểu và ứng xử với điện ảnh như là một loại hình nghệ thuật cấu thành nên đời sống xã hội và một ngành công nghiệp thuộc khu vực sản xuất có đóng góp cho tăng trưởng kinh tế và tạo nên thị trường lao động.